Ordery i odznaczenia

Art. 138 Konstytucji stanowi, że Prezydent Rzeczypospolitej nadaje ordery i odznaczenia.

Ordery i odznaczenia stanowią najwyższe wyróżnienie zasług cywilnych i wojskowych, w czasie pokoju lub wojny, dla chwały i rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej.

Nadawanych jest pięć orderów:

  • Order Orła Białego,
  • Order Odrodzenia Polski (pięcioklasowy),
  • Order Krzyża Wojskowego (trzyklasowy),
  • Order Krzyża Niepodległości (dwuklasowy),
  • Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (pięcioklasowy).

Nadawane jest dziesięć odznaczeń:

  • Krzyż Wolności i Solidarności,
  • Krzyż Zasługi (trzystopniowy),
  • Krzyż Zasługi za Dzielność (może być nadany tej samej osobie wielokrotnie),
  • Medal za Ofiarność i Odwagę (może być nadany tej samej osobie wielokrotnie),
  • Medal za Długoletnią Służbę (trzystopniowy),
  • Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie,
  • Krzyż Zesłańców Sybiru,
  • Krzyż Wschodni,
  • Krzyż Zachodni,
  • Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości.

Nadawane odznaczenia wojskowe:

  • Krzyż Wojskowy,
  • Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami,
  • Morski Krzyż Zasługi z Mieczami,
  • Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami,
  • Wojskowy Krzyż Zasługi,
  • Morski Krzyż Zasługi,
  • Lotniczy Krzyż Zasługi,
  • Gwiazda Afganistanu;
  • Gwiazda Czadu,
  • Gwiazda Iraku,
  • Gwiazda Konga,
  • Gwiazda Morza Śródziemnego,
  • Gwiazda Załóg Lotniczych.

Ordery i odznaczenia wojenne mogą być nadawane tylko w czasie wojny oraz nie później niż pięć lat po jej zakończeniu:

  • Order Wojenny Virtuti Militari (pięcioklasowy),
  • Krzyż Walecznych,
  • Krzyż Zasługi z Mieczami (trzystopniowy).

Nadawanie orderów i odznaczeń wojennych za dotychczasowe zasługi zostało zakończone.

Ordery i odznaczenia nadaje Prezydent RP z własnej inicjatywy lub na wniosek:

  1. ordery – Prezesa Rady Ministrów lub kapituł orderów,
  2. odznaczenia – Prezesa Rady Ministrów, ministrów, kierowników urzędów centralnych lub wojewodów.


Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego (kl. III) i Krzyż Wojskowy mogą być nadane formacji walczącej, zaś Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (V kl.) i Krzyż Walecznych, mogą być nadane formacji walczącej lub miejscowości, ale tylko w czasie wojny lub w ciągu 5 lat od jej zakończenia. Pozostałych orderów i odznaczeń nie nadaje się zbiorowościom.

Kapituły orderów stoją na straży honoru orderu, dla którego została ustanowiona.

Kapituła ma prawo wyrażania opinii we wszystkich sprawach dotyczących orderu,
a w szczególności:

  • opiniuje wnioski o nadanie lub pozbawienie orderu,
  • może wystąpić do Prezydenta RP z wnioskiem o nadanie orderu lub o jego pozbawienie,
  • ma prawo zapoznać się z projektami aktów prawnych dotyczących orderu,
  • może wystąpić o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w sprawach dotyczących orderu.


Ordery i odznaczenia polskie mogą być nadawane cudzoziemcom za zasługi dla Rzeczypospolitej Polskiej lub jej obywateli, a także stosownie do zwyczajów międzynarodowych.

Prezydent RP wydaje zgodę na przyjęcie przez obywatela Polski orderu lub odznaczenia nadanego przez najwyższe władze obcego państwa.

Ordery i odznaczenia mogą być nadawane pośmiertnie, jednakże z wnioskiem o odznaczenie zasłużonych osób zmarłych można wystąpić wyjątkowo - w uznaniu szczególnych i godnych upamiętnienia zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej. Krzyż Zesłańców Sybiru nadawany jest osobom żyjącym w dniu wejścia ustawy w życie, tj. 1 stycznia 2004 r.

Odznaki orderów i odznaczeń w imieniu Prezydenta RP mogą wręczać:

  • osoby uprawnione do występowania z wnioskami o nadanie orderów i odznaczeń oraz ich zastępcy,
  • w Siłach Zbrojnych - dowódcy upoważnieni przez ministra obrony narodowej oraz ministra spraw wewnętrznych,
  • za granicą - kierownicy polskich placówek dyplomatycznych i konsularnych,
  • odznakę Medalu za Długoletnie Pożycie Małżeńskie mogą, w imieniu Prezydenta RP, wręczać: marszałek województwa, starosta, prezydent miasta, burmistrz oraz wójt.

Prezydent RP może wyjątkowo upoważnić inną osobę do wręczania odznak orderów i odznaczeń.

Osoba odznaczona otrzymuje nieodpłatnie odznakę orderu oraz legitymację (ponowne wydanie odznaki orderu lub odznaczenia, w razie jej zagubienia lub zniszczenia, może nastąpić jedynie odpłatnie, wtórnik legitymacji wydawany jest nieodpłatnie).

Jeżeli nadanie orderu lub odznaczenia nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd lub osoba odznaczona dopuściła się czynu, wskutek którego stała się niegodna orderu lub odznaczenia, Prezydent może podjąć decyzję o pozbawieniu orderu lub odznaczenia. Decyzja Prezydenta RP o pozbawieniu może dotyczyć wszystkich lub tylko niektórych orderów i odznaczeń.

Prezydent RP może podjąć decyzję o pozbawieniu orderów i odznaczeń:

  • z własnej inicjatywy,
  • na wniosek kapituł orderów,
  • na wniosek Prezesa Rady Ministrów, ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów, po zasięgnięciu opinii wnioskodawcy, a w przypadku pozbawienia orderu - również po zasięgnięciu opinii odpowiedniej kapituły.
     

 

Serwis prezydent.pl używa plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie.